سرخط خبرها
امروز: پنج شنبه, ۱۰ فروردین , ۱۳۹۶ | ۰۷:۱۲:۵۳آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۶/۰۱/۰۹ ،‌ ۰۹:۳۱
۱۸ تیر ۱۳۹۵در ۱۲:۴۳ ب.ظ تعداد بازدید: 307 بازدید کد خبر:58644 چاپ خبر

آب مجازی، نسخه ­ای شفابخش برای مدیریت بحران آب

0

حمید شریفی

حمید شریفی٭/ کشکان: کشور ایران با متوسط نزولات جوی ۲۵۰ میلی متر در سال (کمتر از یک سوم میانگین بارندگی در جهان) از کشورهای خشک جهان و دارای منابع آب محدود به شمار می رود. علاوه بر این توزیع مکانی و زمانی بارندگی در ایران به دلیل شرایط طبیعی بسیار ناهمگن است. به طوری که […]

۱۲۳

حمید شریفی٭/ کشکان:

کشور ایران با متوسط نزولات جوی ۲۵۰ میلی متر در سال (کمتر از یک سوم میانگین بارندگی در جهان) از کشورهای خشک جهان و دارای منابع آب محدود به شمار می رود. علاوه بر این توزیع مکانی و زمانی بارندگی در ایران به دلیل شرایط طبیعی بسیار ناهمگن است. به طوری که فقط یک درصد از مساحت ایران بارشی بیش از ١٠٠٠ میلیمتر در سال دارد، در حالی که قسمت عمده ای از سطح کشور با بارشی کمتر از ١٠٠ میلیمتر در سال مواجه است. که این میزان بارندگی محدود نیز در سالهای مختلف و حتی فصول مختلف متغیر می­باشد. از طرفی، عواملی همچون رشد جمعیت، توزیع نامناسب جمعیت، نیاز به غذای بیشتر، ضرورت ارتقای سطح بهداشت و رفاه اجتماعی، توسعه صنعتی و حفاظت اکوسیستم­ ها، تقاضای آب را روز به روز بیشتر کرده و وضعیت آب ایران را با چالش جدی مواجه کرده است.

در مواجهه با بحران کم‌آبی صرفه‌جویی در مصرف خانگی، عموماً به عنوان اولین راهکار پیشنهاد می‌شود. این درحالیست که فقط شش درصد آب استحصالی در بخش شرب و مصارف خانگی مورد استفاده قرار گرفته و متمرکز کردن تمام تلاش‌ها بر بخش مصرف خانگی  برای رفع مشکل کم‌آبی به نظر بی‌فایده می‌رسد. از طرفی بخش کشاورزی با مصرف بیش از ۹۲ درصد آب استحصالی به عنوان بزرگترین مصرف کننده منابع آب در ایران می­باشد که پایین بودن بازده کل آبیاری در کشور بحران مصرف آب در بخش کشاورزی را حادتر می­کند. به طوری که بازده کل آبیاری در ایران بین ۳۳ تا ۳۷ درصد است که این شاخص در کشورهای توسعه یافته ۶۵ درصد و در کشورهای در حال توسعه ۴۵ درصد می­باشد. اگر بخواهیم میزان هدر رفت آب در مرحله آبیاری محصولات کشاورزی را بدست آوریم عددی بزرگتر از ۵۳ میلیارد متر مکعب بدست می­آید. زمانی عمق بحران را بهتر درک خواهیم کرد که بدانیم این عدد معادل ۱۰۰ برابر ذخیره آب سدی همچون سد رئیسعلی دلواری آنهم در زمانی که از آب پر است می­باشد.

۱۲

بنابراین با در نظر گرفتن وضعیت آبی کشور و به منظور جلوگیری از وارد آمدن فشار مضاعف بر ذخایر و منابع آب کشور که اتفاقاً در اکثر سفره­ها با بیلان منفی روبرو هستند، واردات آب مجازی مهمترین راهکار برای مقابله با بحران آب و کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی می­باشد. آب مجازی به میزان آبی گفته می­شود که یک کالا و یا یک فرآورده کشاورزی در فرآیند تولید مصرف می‌شود تا به مرحله تکامل برسد یا به عبارت بهتر، میزان آبی که برای تولید یک کالا مورد نیاز است. اصولاً هدف بهره­گیری از راهکار آب مجازی، کاهش مصرف آب در مناطق کم آب و تأمین نیازهای آبی با واردات محصولات پر آب است.

بسیاری از کشورهای جهان با تکیه بر مفهوم آب مجازی تلاش می‌کنند محصولاتی را که نیاز به آب زیاد دارند در مناطق پرآب جهان تولید و بخشی از نیازهای خود را به این شیوه و از طریق واردات کنترل شده، تامین کنند. اما در کشور ما گویا اثری از بحران آب نیست. همه ‌نوع محصولی می‌کاریم و رتبه‌های صادراتی ایران در محصولات کشاورزی با آب‌بری بالا را در لیست افتخارات این کشور خشک، به ثبت می‌رسانیم. آبی که باید در سرزمین خشک ایران به بهای طلا باشد، به بهای ناچیزی پای اراضی کشاورزی ریخته می‌شود و محصولاتی تولید می‌شود که علاوه بر آب­بر بودن، دارای ارزش افزوده بسیار پایینی می­باشند. ما حق نداریم از آب سفره‌های زیر زمینی کشور استفاده کنیم، مگر در شرایط بحرانی، این آب حاصل بیش از صد‌ها سال جمع شدن و ذخیره گشتن است که باید در روز مبادا استفاده شود.
امروزه دیگر با توجه به شرایط کم آبی در کشور تولید محصولاتی با نیاز آبی بالا مانند هندوانه مقرون به صرفه نیست.

طبق گزارشات صورت گرفته برای تولید هر کیلو هندوانه حداقل ۲۵۰ لیتر آب مصرف می شود که بر این اساس، یک هندوانه ۱۰ کیلویی اگر چنانچه بخواهد از آب زیرزمینی استفاده کند، ۲۵۰۰ لیتر آب مصرف می کند. از طرفی در کشور ما آب لیتری ۱۰۰۰ تومان قیمت دارد که بر این اساس تولید یک هندوانه ۱۰ کیلویی با حداقل ۲۵۰۰ لیتر آب مصرفی ۵/۲ میلیون تومان آب می خورد. همچنین طبق آمار وزارت جهاد کشاورزی، سالانه بیش از ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تن هندوانه در کشور تولید می­شود، که بیش از ۱۰۰ هزار تن این هندوانه به عراق، امارات متحده عربی و کویت صادر می‌شود. که با صادرات ۱۰۰ هزار تن هندوانه، سالانه چیزی معادل هفت برابر ذخیره آب پشت سد کرخه، آب مجازی به خارج از کشور صادر می‌کنیم.

حالا با این توصیفات به نظر شما، تولید و صادرات هندوانه برای کشوری مثل ایران به صرفه می­باشد؟
بیایید بحران آب را جدی بگیریم.

 

٭ دانشجوی دکتری اگرواکولوژی، دانشگاه فردوسی مشهد

 

برچسب‌ها

بیان دیدگاه

تا انتخابات
عکس/ فیلم/ صوت
«کافه کشکان»
تبلیغات و پیام ها
آمار سایت
    • 1
    • 70,667
    • 25,014
    • 250,393
    • 920,844
    • 11,694,177
    • 30,051,951
    • 46,068
    • چهارشنبه ۹ فروردین , ۱۳۹۶
سایت های مرتبط