سرخط خبرها
امروز: پنج شنبه, ۲۷ مهر , ۱۳۹۶ | ۰۵:۱۷:۵۳آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۶/۰۷/۲۶ ،‌ ۰۷:۵۴
۲۴ دی ۱۳۹۴در ۶:۴۸ ق.ظ تعداد بازدید: 904 بازدید کد خبر:50700 چاپ خبر

‌آیا آبخوان کوهدشت خشک می‌شود؟

0

کشکان: عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی لرستان گفت: وقوع خشکسالی‎های پی در پی و تخریب پوشش گیاهی اراضی بالادست از یک سو و توسعه بیش از پیش چاه‎ها و پمپاژ بی رویه آنها موجب به هم خوردن تعادل طبیعی آبخوان دشت کوهدشت شده است. دکتر غلامرضا چمن پیرا در رابطه با […]

آبخوانداری

کشکان: عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی لرستان گفت: وقوع خشکسالی‎های پی در پی و تخریب پوشش گیاهی اراضی بالادست از یک سو و توسعه بیش از پیش چاه‎ها و پمپاژ بی رویه آنها موجب به هم خوردن تعادل طبیعی آبخوان دشت کوهدشت شده است.

دکتر غلامرضا چمن پیرا در رابطه با بررسی علت افت سطح ایستابی و خشک شدن تعداد زیادی از چاه‎های دشت کوهدشت از طریق تحلیل بیلان آب زیرزمینی به خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه لرستان، بیان کرد: تغییرات ذخیره سفره آب زیرزمینی، شکل ویژه‎ای از بیلان است که در آن عوامل ورودی و خروجی و تغییرات ذخیره مخزن آب زیرزمینی(آبخوان) مورد بررسی قرار می‎گیرد.

وی ادامه داد: افزایش سطح آب زیرزمینی و یا آبدهی چشمه‎ها، چاه‎ها و قنوات بیانگر افزایش تغذیه و بر‌عکس کاهش آبدهی قنوات و چاه‎های بهره‎برداری و افت سطح آب، بیانگر افزایش تخلیه(عمدتاً در اثر پمپاژ) و کاهش تغذیه آبخوان(عمدتاً به دلیل وقوع خشکسالی) در یک دوره مشخص است.

چمن‎پیرا بهترین شرایط پایداری آبخوان، تعادل بین تغذیه و تخلیه آبخوان دانست و افزود: بر اساس اطلاعات دوره آماری ۶۸-۶۷ تا ۸۹-۸۸ نمودار تغییرات تراز سفره آب زیرزمینی یا هیدروگراف معرف دشت ترسیم شده است که با توجه به هیدروگراف ترسیمی، در آبخوان آبرفتی محدوده کوهدشت سطح آب کاهش یافته و افت سطح ایستابی رخ داده است.

استادیار پژوهشی بخش آبخیزداری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان با بیان اینکه طبق مطالعات سال ۹۱ بیلان آب زیرزمینی این دشت منفی بوده، و میزان افت متوسط سالانه در آبخوان کوهدشت در حدود ۰٫۶۸ متر است، تصریح کرد: با توجه به میزان ضریب ذخیره(۴ درصد در آبخوان کوهدشت) و وسعت آبخوان آبرفتی، حجم تغییرات ذخیره سالانه در آبخوان معادل ۴٫۹۵- میلیون ‌مترمکعب محاسبه شده است.

وی اظهار کرد: جریان زیرزمینی جبهه ی ورودی به این آبخوان ۸٫۱۶ میلیون ‌مترمکعب است که از سمت ارتفاعات و بالادست، وارد آبخوان می‎شود. میزان نفوذ مستقیم از بارندگی بر سطح دشت معادل ۲٫۸۶ میلیون ‌مترمکعب در آبخوان بدست آمده‌ و میزان نفوذ از جریان‌های سطحی ۱٫۸۱میلیون‌ ‌مترمکعب برآورد شده ‌است.

چمن‎پیرا یادآور شد: همچنین میزان نفوذ آب برگشتی از آبیاری، آب شرب و صنعت به ترتیب، ۶٫۶۷ و ۲٫۹۶ میلیون ‌مترمکعب بوده، اما میزان آب تخلیه شده توسط منابع آب زیرزمینی ۲۷٫۴۱ میلیون ‌مترمکعب است. حجم آب تبخیر شده از آبخوان با توجه به عمق بیش از ۵ متر(عمق بحرانی) سطح آب زیرزمینی صفر است.

این عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی لرستان خاطرنشان کرد: وقوع خشکسالی‎های پی در پی و تخریب پوشش گیاهی اراضی بالادست از یک سو و توسعه بیش از پیش چاه‎ها و پمپاژ بی رویه آنها برای مصارف مختلف، به خصوص تولیدات کشاورزی خرج کننده آب، موجب به هم خوردن تعادل طبیعی آبخوان دشت کوهدشت شده است.

آیا آبخوان کوهدشت خشک می‌شود؟

وی گفت: برداشت از ذخایر استاتیک و پیشی گرفتن تخلیه نسبت به تغذیه آبخوان و تداوم وضع موجود مسلماً شرایطی به مراتب سخت تر از حالت کنونی را به دنبال خواهد داشت. تحلیل داده‎های ژئوهیدرولوژیکی نشان می دهد که ارتباط هیدرولیکی بسیار مناسبی بین آبخوان، با ورودی های آن وجود دارد، به طوری‌که ۵۷ درصد از مقدار کل تغذیه آبخوان ( ۲۲٫۴۶ میلیون مترمکعب) از طریق نفوذ سطحی و لایه های مرزی صورت می‎گیرد.

چمن‎پیرا با بیان اینکه حدود ۴۳ درصد از طریق نفوذ پساب‎های کشاورزی، شرب و صنعت، مجدداً به آبخوان برگشت می‎یابد که باز هم از سطح اراضی وارد آبخوان آزاد دشت کوهدشت می‎شود، ادامه داد: این ارتباط هیدرولیکی مناسب، در واقع همان پتانسیل ذاتی آبخوان است که در سال‎های نه چندان دور دشت کوهدشت را در زمره دشت‎های پر آب استان قرار داده بود.

وی ادامه داد: با توجه به فراوانی وقوع سیلاب‎های سالانه و با عنایت به اینکه نزولات جوی، تنها منشاء تغذیه کننده آبخوان هستند، روش‎های تغذیه مصنوعی باید به عنوان یکی از آلترناتیوهای مهم و قابل تأمل در جبران بیلان منفی آب زیرزمینی دشت مورد توجه قرار گیرد.

استادیار پژوهشی بخش آبخیزداری تصریح کرد: بخش‎هایی از حوزه آبخیز کوهدشت از نظر ویژگی‌های طبیعی دارای شرایط مساعدی برای اجرای سیستم‍های پخش سیلاب و تغذیه مصنوعی است. در سال ۷۵-۷۴ سامانه تحقیقاتی پخش سیلاب در قسمتی از دامنه‌های شمالی دشت کوهدشت به اجرا درآمد.

به گفته وی، از زمان اجرای این سامانه تا‌کنون، مناطق پایین دست محدوده پخش آب از تهدید سیل در امان بوده و ضمن مهار سیلاب‎های مخرب و جلوگیری از فرسایش خاک، تغذیه آبخوان را نیز به دنبال داشته است.

وی بیان کرد: به­ منظور بررسی تاثیر عملیات پخش سیلاب بر منابع آب زیرزمینی پایین دست این سامانه، آمار سالانه بارندگی، سطح سفره آب زیرزمینی و میزان برداشت طی ۱۰­ سال(پنج سال قبل و پنج سال بعد از اجرای عملیات پخش سیلاب) بررسی شد.

به گفته چمن‌پیرا، برای مقایسه این سه متغیر ابتدا تمام داده‌ها استاندارد شد، سپس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد، قبل از اجرای عملیات پخش سیلاب علی‎رغم بهره‌برداری کم و افزایش نسبی بارندگی، تغییرات سطح سفره آب زیرزمینی روند کاهشی داشته و این روند تا سال ۷۶-۷۵ ادامه می‎یابد.

وی افزود: پس از اجرای سامانه پخش سیلاب و تغذیه مصنوعی، تغییرات سطح سفره آب زیرزمینی تا سال ۷۸-۷۷ روند افزایشی داشت، اما وقوع خشکسالی‎های متوالی و تشدید بهره‌برداری در اثر پمپاژ در سال‎های بعد سبب افت شدید سطح سفره آب زیرزمینی شد که متأسفانه هنوز هم ادامه دارد.

این پژوهشگر بخش آبخیزداری با اشاره به اینکه برای جلوگیری از ادامه روند افت آب زیرزمینی دشت اقدامات کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت باید صورت گیرد، گفت: اقدامات کوتاه مدت شامل استفاده از الگوهای بهینه بهره‎برداری از منابع آب، کنترل و جلوگیری از برداشت بی رویه آب، پهنه بندی مناطق مستعد تغذیه مصنوعی از حیث زمین شناسی، ژئومورفولوژی، نفوذپذیری و بلامعارض بودن اراضی و نیز طراحی و اجرای سامانه‎های پخش سیلاب و تغذیه مصنوعی در عرصه‎های مستعد است.

وی اجرای عملیات آبخیزداری در سرشاخه‎ها و مناطق بالادست و بازنگری در مطالعات بیلان و تخصیص آب به بهره‎برداران بخش‎های مختلف را از اقدامات میان مدت برشمرد و افزود: همچنین اقدامات بلند مدت نیز شامل حفاظت و حمایت از جنگل‎ها و مراتع بالادست، احیاء پوشش گیاهی تخریب یافته و فرهنگ سازی و آموزش‎های زیست محیطی به اقشار مختلف است.

 

 

 

برچسب‌ها

بیان دیدگاه

عکس/ فیلم/ صوت
«کافه کشکان»
تبلیغات و پیام ها
سایت های مرتبط