سرخط خبرها
امروز: دوشنبه, ۸ خرداد , ۱۳۹۶ | ۲۳:۳۳:۳۵آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۶/۰۳/۰۸ ،‌ ۰۶:۵۴
۰۹ دی ۱۳۹۴در ۶:۴۰ ق.ظ تعداد بازدید: 510 بازدید کد خبر:49908 چاپ خبر

دین و دمکراسی (قسمت پایانی)

0

مرتضی ادیب

۱. تاکنون در دو نوشته قبلی ابتدا دین و شقوق مختلف آن و سپس ویژگی های اصلی تفاسیر متفاوت دینی را به نحو اجمال بررسی کردیم. در این نوبت، ابتدا تعریف لغوی دمکراسی و سپس اصول اصلی این نوع حکومت و سپس ربط دین و دمکراسی را به بحث می گذاریم. در نوشتن این مقاله […]

photo_2016-05-22_23-57-10

۱. تاکنون در دو نوشته قبلی ابتدا دین و شقوق مختلف آن و سپس ویژگی های اصلی تفاسیر متفاوت دینی را به نحو اجمال بررسی کردیم. در این نوبت، ابتدا تعریف لغوی دمکراسی و سپس اصول اصلی این نوع حکومت و سپس ربط دین و دمکراسی را به بحث می گذاریم. در نوشتن این مقاله کوتاه از مکتوبات استاد حسین بشیریه و دکتر حاتم قادری بهره برده ام.

۲. دمکراسی از واژه یونانی ” demokratia” گرفته شده است که خود ترکیبی از ” demos” به معنی مردم و ” kratein ” به معنی حکومت کردن است؛ به این ترتیب، دمکراسی یعنی حکومت به وسیله مردم .

۳. دمکراسی مدلی برای حکومت می باشد که بر پایه هایی استوار است :

الف) قانون سالاری : در حکومت دمکراتیک، قانونی که بر آمده از اراده آزاد و آگاهانه اکثریت اعضای جامعه می باشد، مبنای عمل اجتماعی قرار می گیرد.

ب) رای اکثریت : در امور سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی مربوط به حوزه عمومی، همه اعضای عاقل و بالغ( اکنون مبنا در ایران ۱۸ سال و در بعضی کشورهای دیگر ۱۵ سال می باشد)؛ حق مشارکت موثر دارند و برای ساماندهی امور عمومی به رای اکثریت رجوع می شود.

ج) قوه حقوقی : در این حکومت، مرجعی مستقل و نیرومند( قوه قضاییه) حافظ حقوق اساسی شهروندان در مقابل دست درازی حاکمیت یا دیگر شهروندان است.

د) حفظ حقوق اقلیت : در حکومت دمکراتیک، در عین به کرسی نشاندن رای اکثریت، از اجحاف در حق اقلیت جلوگیری شده و حقوق اقلیت محفوظ می ماند.

ه) برابری : در این حکومت، همگان در برابر قانون، شخصیت حقوقی برابری دارند.

و) آزادی های اساسی: در حکومت دمکراتیک، آزادی بیان و پس از بیان، آزادی اجتماعات و تشکیل احزاب اپوزیسیون( منتقد ) و آزادی قلم و نشر، به رسمیت شناخته می شود.

حکومت دمکراتیک پایه های دیگری چون پلورالیسم اجتماعی و فرهنگی، انتخابات آزاد و عادلانه، قدرت ادواری و … دارد که در ذیل همان اصول اصلی قرار می گیرند.

۳. در واقع در مورد رابطه دین و دمکراسی دو سوال اساسی را باید به دقت تحلیل کرد و پاسخ روشن و صریحی بدانها داد؛

سوال اول اینکه : آیا می توان از درون آموزه های دینی با توجه به تفاسیر متفاوت، حکومت مبتنی بر اصول دمکراتیک را بیرون کشید؟ آیا دین در مورد نوع حکومت نظر صریح خاصی ارائه داده است که مورد اجماع تمامی فقیهان و فیلسوفان و عالمان اسلامی باشد؟ اگر آری کدام نوع حکومت؟ و اگر خیر به سوال بعدی می رسیم ؛

سوال دوم : آیا مسلمانان می توانند با توجه به تفسیری از دین در ظل یک حکومت دمکراتیک، بدون در خطر افتادن ایمان دینی شان زندگی کنند؟ آیا تفسیری از دین وجود دارد که با تعریف اصول اساسی دمکراسی سازگاری داشته باشد؟ خلاصه اینکه آیا ” مسلمان دمکراتیک ” ممکن و بیش از آن ” مطلوب ” است؟

۴. پاسخ صریح سوال اول : از دل دین هیچ نوع حکومتی بیرون نمی آید، اسلام ۱ در مورد نوع بخصوصی از حکومت هیچ اظهار نظر صریحی نکرده است که مورد اجماع تمامی عالمان اسلامی باشد، بلکه عالمان دینی و اسلام شناسان با توجه به تفسیر روشمند خود از متون مقدس دینی و احادیث متواتر، مدل هایی برای حکومت پیشنهاد داده اند که هیچ کدامشان مورد اجماع همه عالمان اسلامی نیست. به این ترتیب جواب سوال اول ” خیر ” است .

و اما پاسخ سوال دوم : در نوشته پیشین سه تفسیر دینی اصلی را به اجمال شرح دادیم( بنیادگرایانه، سنت گرایانه و تجدد گرایانه ) ؛ پر واضح است رویکرد بنیادگرایانه به دین به هیچ عنوان با اصول دمکراسی سازگار نیست، تفسیر سنت گرایانه نیز اساسا تفسیری غیر سیاسی است و بیشتر با حوزه خصوصی فرد و با دل آدمی و استکمال روحی و معنوی انسان سروکار دارد، اما می توان ادعا کرد سنت گرا در ظل حکومت دمکراتیک با توجه به آزادی های دینی و مذهبی و احترام و به رسمیت شناختن عقاید متفاوت دینی، امکان بهتری برای چشیدن تجربه های دینی دارند تا در ظل نظام های استبدادی که شخصیت آدمیان را زیر چکمه های قدرت و خشونت خویش، نابود می کنند.
تفسیر تجدد گرایانه از دین با توجه به تعریفی که در نوبت پیشین از آن ارائه دادیم با اصول اساسی دمکراسی کاملا سازگار است، یعنی مسلمان دمکراتیک “ممکن” است، و بیش از این حتی این نوع تفسیر دینی فقط در سایه یک حکومت و جامعه دمکراتیک است که امکان زیستن می یابد و به کمال خود می رسد، بنابراین مسلمان دمکراتیک “مطلوب” هم هست.

۵. امیدوارم در دین و دمکراسی ۱ و ۲ و ۳ توانسته باشم به صورت خلاصه تعریفی از دین و دمکراسی و چگونگی ربط و نسبت تفاسیر دینی و اصول دمکراسی، این دو فرآورده که اولی مربوط به دنیای پیشامدرن و دومی مربوط به عالم مدرن می باشند را ارائه داده و پرتو نوری هر چند کم فروغ به زوایای بحث تابانده باشم.

پایان بحث

مرتضی ادیب

برچسب‌ها

بیان دیدگاه

عکس/ فیلم/ صوت
«کافه کشکان»
تبلیغات و پیام ها
آمار سایت
    • 1
    • 29,949
    • 30,477
    • 285,911
    • 978,391
    • 11,397,763
    • 31,869,210
    • 46,840
    • دوشنبه ۸ خرداد , ۱۳۹۶
سایت های مرتبط