سرخط خبرها
امروز: چهارشنبه, ۲۶ مهر , ۱۳۹۶ | ۱۰:۴۹:۴۱آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۶/۰۷/۲۵ ،‌ ۰۲:۴۰
۳۰ آبان ۱۳۹۴در ۶:۵۰ ب.ظ تعداد بازدید: 1,632 بازدید کد خبر:47445 چاپ خبر

سیل،پوشش گیاهی و آبخیزداری

0

جواد آزادبخت

پدیده سیل یکی از رویدادهای جدی هیدرواقلیمی و از جدی ترین بلایای طبیعی است که جوامع بشری را مورد تهدید قرار می دهد . فراوانی وقوع سیل درچند دهه اخیرباعث شده که اکثر مناطق کشور در معرض تهاجم سیلاب های ادواری و مخرب قرار گیرد و تلفات جانی و مالی سیل بنحو چشمگیری افزایش یابد. […]

پدیده سیل یکی از رویدادهای جدی هیدرواقلیمی و از جدی ترین بلایای طبیعی است که جوامع بشری را مورد تهدید قرار می دهد . فراوانی وقوع سیل درچند دهه اخیرباعث شده که اکثر مناطق کشور در معرض تهاجم سیلاب های ادواری و مخرب قرار گیرد و تلفات جانی و مالی سیل بنحو چشمگیری افزایش یابد. در بحث های کارشناسی یکی از علل افزایش سیل کاهش نزولات جوی جامد و یا تغییر نزولات جامد به مایع در اثر تغییرات اقلیمی عنوان می شود ، اما افزایش جمعیت همراه با ضعف برنامه ریزی برای بهره برداری از زمین، تخریب جنگلها و مراتع ، توسعه سطوح غیر قابل نفوذ سبب شده تا در حوضه های آبخیز، آب کمتری به زمین نفوذ کرده و سریعتر بطرف پایین دست جریان پیدا کند. در نتیجه سیل ها فراوانتر، شدیدتر و ناگهانی تر شده و مردم بیشتری از سیل های شدیدتری آسیب می بینند. چندین قرن است که رابطه تنگاتنگی بین پوشش گیاهی و آب درجهان  شناخته شده است. در دهه اخیر نابودی پوشش گیاهی  به طور وسیع در کشور ما باعث شده که بخش های زیادی از مناطق مسکونی ،راهها،جاده ها و تاسیسات در معرض خطر سیل قرار گیرند و هر ساله شاهد وارد آمدن خسارات مالی و جانی در این مناطق باشیم .این موضوع باید به طور جدی توسط سازمان های زیربط مد نظر قرار گیرد و در طراحی شهر های جدید به مسئله حفاظت در مقابل سیل توجه بیشتری شود.سیل اخیر در سطح شهرستان کوهدشت معلول عوامل مختلفی است که از عوامل عمده در وقوع آن میتوان به قطع جنگلها و نابودی پوشش گیاهی در بالا دست بخصوص در قسمت غرب شهر و شهرستان و نبود سازه های مناسب آبخیزداری و عدم انجام این عملیات موثر در سالیان اخیر، اشاره نمود.

۳

سیل-آبانماه ۹۴

نقش و اثر گیاهان در محیط های طبیعی:

۱-  نقش مواد آلی:مواد آلی اثر زیادی بر روی نفوذپذیری و ذخیره رطوبتی خاک دارد و هرچه میزان مواد الی در سطح یا درون خاک بیشتر باشد ظرفیت نگهداری رطوبت افزایش میابد.

۲-  ایجاد محیط مناسب برای زندگی حیوانات: فعالیت انسان و حیوانات و چرای مفرط دام باعث تخریب پوشش گیاهی میگردد و شریط نامناسبی برای فون و فلور خاک بوجود می ایدو در نتیجه ظرفیت نگهداری رطوبت خاک کاهش میابد.

۳-  سایه اندازی: گیاهان با سایه اندازی روی زمین و کاهش شدید سرعت باد و تبخیر از سطح خاک را کاهش میدهند.

۴- گیرش گیاهی : اندام هوایی گیاهان بخشی از بارش را روی خود نگهداری کرده و مانع رسیدن سریع آن به زمین می گردند که به این گیرش گیاهی می گویند. این مقدار میتواند حدود ۳۰ درصد مقدار بارش را دربرگیرد و نقش ارزنده ای در کاهش و به تاخیر انداختن سیلاب ایفا کند

۵-  کند کردن حرکت آب : تنه گیاهان و پستی و بلندی های ایجاد شده در سطح خاک ناشی از وجود گیاهان باعث می شود حرکت آب بروی دامنه ها بسیار آهسته گردد این امر نقش مهمی در افزایش میزان آب نفوذی به خاک داشته  و فرسایش را کاهش می دهد .

۶- کاهش فرسایش خاک : از آنجایی که مهمترین عامل ایجاد فرسایش آبی رواناب های سطحی می باشد اثرات گیاهی در کاهش وتاخیر جریان سطحی نیز میتواند عامل عمده ای در جلو گیری از فرسایش باشد. گیاهان در مرحله اول با جذب انرژی جنبشی قطرات باران  آنها را تبدیل به دانه های کوچکتر کرده و فرسایش ناشی از برخورد مستقیم قطرات باران با خاکدانه ها را کاهش می دهند . حفاظت مکانیکی  خاک توسط ریشه گیاهان در جلوگیری از تشکیل خندق ها و آبراهه ها نیز از دیگر موارد قابل طرح محسوب می شود

۷- حفاظت آب و خاک و کنترل فرسایش خاک و رسوب :خاک های جنگلی به دلیل نفوذ بسیارزیادی که نسبت به خاک ها ی معمولی دارند.(حدود ۴۰۰ برابر) ، دارای قدرت ذخیره سازی آب بوده به طوری که این مقدار حدود ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متر مکعب در سال درهر هکتار اراضی جنگلی برآورد شده است.. حفظ خاک و جلوگیری از فرسایش آن یکی دیگر از کارکرد های مهم جنگلها و مراتع می باشد. و این مهم زمانی مشخص می گرددکه برای تشکیل هر یک سانتی متر خاک حدود  ۴۰۰-۱۰۰ سال زمان مورد نیاز است.
آبخیزداری (WatershedManagement)، علم و هنر برنامه‌ ریزی مستمر و اجرای اقدام‌های لازم برای مدیریت منابع حوزه‌های آبخیز اعم از طبیعی، کشاورزی، اقتصادی و انسانی بدون ایجاد اثرات منفی در منابع آب و خاک می‌باشد. به عبارت دیگر آبخیزداری طراحی و مدیریت حوزه به منظور حفاظت و استفاده صحیح و پایدار از منابع طبیعی با توجه ویژه به منابع آب و خاک است. آبخیزداری به عنوان یکی از برنامه های بلندمدت در کنترل سیلاب مطرح میباشد که با تغییردر فرآیند بارش و روانآب در سطح حوزه آبخیز و رفتار سیلاب نقش موثری در کنترل سیلاب اراضی سیلاب دشت بر عهده دارد.براساس تغییر در خصوصیات روان آب سطحی:به طور عمده مربوط به دو عامل مهم تغییر در نفوذپذیری و ذخیره سطحی است توسعه شهر نشینی اثرات نامناسب روی رژیم جریان آب داشته به طوری که باعث افزایش حجم روان آب دبی اوج سیل و کاهش زمان تاخیرمیگردد.

 

۲

عکس شماره ۱:تلفیق عملیات بیولوژیکی و مکانیکی دامنه کوه مهله-مهار سیلاب .رومشکان ۸ آبان ۹۴

فواید آبخیزداری:

با اجرای طرح های آبخیزداری سالانه ۵۰ میلیارد متر مکعب آب در کشور تولید و به سفره های زیر زمینی تزریق خواهد شد. از ۴۰۰ میلیارد متر مکعب نزولات آسمانی ۷۰ درصد آن در کشور تبخیر می شود، افزود: با اجرای طرح های آبخیز داری می توان ۵۰ میلیارد متر مکعب از این میزان بارش را استحصال کرد.
با اجرای عملیات آبخیز داری در هر هکتار ۵۰۰ متر مکعب آب جدید استحصال می شود که در نتیجه آن از فرسایش سالانه ۸ تن در هکتار خاک جلوگیری می شود.
احداث سد و بندهای آبخیز داری از تجمع سالانه ۲۳۰ میلیون متر مکعب رسوب در پشت سدها جلوگیری می کند. آبخیز داری با تثبیت خاک و افزایش سطح آبهای زیر زمینی و تقویت چشمه سارها در مراتع سبب می شود در هر هکتار ۱۲۰ کیلوگرم علوفه تولید شود که به احیای مراتع و رونق دامداری منجر می شود. جلوگیری از سیلاب و تخریب اراضی کشاورزی پایین دست نیز از دیگر فواید آبخیزداری است.( رئیس سازمان جنگل ، مراتع و آبخیزداری۱۳۹۳)

 

۱

            عکس شماره۲: کنترل سیلاب ،عملیات پخش سیلاب – داوودرشید-۹ آبان ۹۴

بطور نمونه در حوضه ای که دارای خاک با بافت متوسط است یک بارندگی به میزان ۵۰ میلیمتر هنگامی که خاک رطوبت قبلی نداشته و پوشش مرتعی فقیر باشد ۲۵ درصد از بارش تبدیل به رواناب میگردد که در یک کیلومتر مربع حجمی معادل ۱۲۸۰۰مترمکعب خواهد داشت.حال اگر پوشش گیاهی در حد متوسط باشد ۱۰ درصد از بارش به رواناب سطحی و سیل تبدیل شده و در هر کیلومتر مربع حجمی برابر ۵۲۰۰ متر مکعب دارد و اگر این منطقه دارای پوشش خوبی باشد فقط  ۴/۳ درصد از بارش تبدیل به سیل شده  بنابراین ایجاد پوشش خوب در مناطقی که دارای پوشش فقیری هستند میتواند حجم سیل را در چنین خاکهایی تا۸ برابر کاهش دهد.

اقدامات لازم در کنترل سیل:

۱ – تغییر در مسیر های جریان آب: جریان سیل در یک منطقه باعث میشود تا مسیر آب تغییر کرده و شاخه جدیدی در شبکه زهکشی اضافه گردد. در این حالت تراکم زهکشی افزایش یافته و جریان سطحی ایجاد شده در یک بارش سریعا متمرکز گردیده و سیل شدیدی ایجاد مینماید.

۲ – پیشنهادات مربوط به کاهش سیل برون و درون شهری: به منظور کاهش دبی و حجم سیل و همچنین افزایش زمان تاخیر سیل می توان موارد زیر رامد نظر قرار داد : فرق حوزه هی مشرف به شهر از نظر ورود دام که میتواند نقش خوبی در افزایش پوشش گیاهی داشته باشد.

۳ – توسعه فضای سبز در اراضی با خاک نسبتا عمیق از راه جنگل کاری با گونه های مناسب که بتواند تفرجگاه خوبی را نیز برای مردم فراهم نماید

۴ – ایجاد فضای سبز در بستر مسیل ها و حفاظت آنها به عنوان مسیر های عبور سیل های احتمالی و افزایش زبری بستر و درنتیجه کاهش سرعت آب

۵ – حفاظت از پوشش های گیاهی ازجمله جنگلها و مراتع بعنوان یکی از عوامل اصلی حفظ آب و خاک

۶ – تلفیق روش های کاهش دبی و حجم سیلاب با روش های مهار آن می تواند اثرات بهتری در اهداف طرح های مربوط به سیلابها داشته باشد.

 

مهندس جواد آزادبخت 

کارشناس ارشد کشاورزی و منابع طبیعی

aaknnecflz0934

برچسب‌ها

دیدگاه

  1. بسىار عالى بود.دست شما بابت مطالب علمى اراىه شده درد نکنه.

    [پاسخ]

  2. مهندس جان خسته نباشیدخیلی کامل وعالی بودفقط لطفا همین کاری راکه درپیش گرفته ایدادامه دهیدو گل ولای بانکت هاوسدهای خاکی راخالی کنیدبلکه درجاهای دیگرهم طرح آبخوانداری رااجراکنید.چون ما که نمیتوانیم بااحداث سدجلوی آب رودخانه هایی چون کشکان رابگیریم لااقل جلوی جویبارهاوروان آبهایی که درهنگام بارندگی جاری هستندرابگیریم شایدچنددرصدی برنفوذآب منطقه بیافزاییم.

    [پاسخ]

    ناشناس در :

    دوست عزیز جناب ازادبخت.امیدوارم با تامیین اعتبار لازم در حفظ اب و خاک بعنوان سرمایه ارزشمند و غیر قابل جایگزین عمل نماییم.از راهنمایی شما سپاسگزارم.

    [پاسخ]

بیان دیدگاه

عکس/ فیلم/ صوت
«کافه کشکان»
تبلیغات و پیام ها
سایت های مرتبط