سرخط خبرها
امروز: شنبه, ۶ خرداد , ۱۳۹۶ | ۱۶:۲۰:۱۱آخرین بروزرسانی : ۱۳۹۶/۰۳/۰۶ ،‌ ۰۸:۴۱
۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۴در ۸:۴۲ ق.ظ تعداد بازدید: 1,635 بازدید کد خبر:36031 چاپ خبر

داستان نگارخانه ی تاریخی میرملاس/ غاری که دیگر «میر» نیست

0

رضا حیدری شکیب٭[۱]/ کشکان: اولین نگارخانه تاریخ در ایران در منطقه کوهدشت لرستان قرار دارد. هنر صخره نگاری، هنری باستانی و شرح زندگی و احوال پیشینیان است. رنگ های بکار رفته شده، مواد و مصالح خلق این آثار همه و همه ذهن انسانهای آگاه را به خود مشغول می دارد. کوهدشت سرزمین زیگورات و معبد میر […]

۱۲۳

رضا حیدری شکیب٭[۱]/ کشکان: اولین نگارخانه تاریخ در ایران در منطقه کوهدشت لرستان قرار دارد. هنر صخره نگاری، هنری باستانی و شرح زندگی و احوال پیشینیان است. رنگ های بکار رفته شده، مواد و مصالح خلق این آثار همه و همه ذهن انسانهای آگاه را به خود مشغول می دارد. کوهدشت سرزمین زیگورات و معبد میر ملاس و همیان، سُرخدُم لکی و لری غار کلماکره می باشد که آثار مفرغی آن زینت بخش موزه های ایران و جهان می باشد. ذکر این نکته لازم است که غار میر ملاس کوهدشت لرستان یکی از سه غار بسیار قدیمی و مهم دنیاست که دیواره هایش اولین نقاشی های بشری را در دل خود دارد.

۷۷۴۷۶۶

پروفسور گیرشمن پس از کشف غار میرملاس و همیان با مشاهده عکس ها و اسلایدهای آن، چنین اظهار نظر کرده است: “کشف نقاشی ها در یک غار لرستان مطلبی حایز اهمیت است، طی تمام تجسس هایی که درباره کاوش های مربوط به غارهای میهن شما انجام یافته است اعم از آنچه اینجانب در کوههای بختیاری به عمل آورده ام و یا آنچه در بیستون و البرز و کوههای خراسان معمول داشته است همچنین آنچه به وسیله دانشمندان آمریکایی در افغانستان صورت پذیرفته در هیچ جا نقاشی هایی بر روی بدنه سنگ کوهستان دیده نشده است و از اینجا اهمیت موضوع به خوبی روشن می گردد.”

مک بورنی استاد دانشگاه کمبریج در آن زمان در بیان اهمیت این نقوش چنین آورده است: “نقوش دوره تاریخی که شامل گروههای اسب سوار و مناظر جنگ و جدال و شکار حیوانات با تیر و کمان استو قدمت آنها به۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد می رسد و بدین سبب که هنر اسب سواری نخستین بار به وسیله ایرانیان و مقارن با تاریخ یاد شده در این منطقه معرفی شده است، نمی توان تاریخ نقوش پیش گفته را به دوره قدیمی تری مربوط دانست. اهمیت نقوش مذکور از این جهت است که آنها نخستین تجلیات ذوق هنری مردمان غارنشین منطقه کوهدشت لرستان به شمار می رود. بعد ها هنر همین مردم به تدریج تکامل یافت و به نسل های بعد منتقل شد تا اینکه در هزاره نخست پیش از میلاد تجلی این هنر قدیمی با چنان مهارت و تکامل ویژه ای بر روی اشیای برنزی لرستان ظاهر شده است که آنها از لحاظ تکنیک و صنعت به عنوان نشانه ای از هنر فلز کاری و به نام برنز لرستان معروفیت جهانی پیدا کرده است“.

خانم ماری لیز لوژن بلژیکی متخصص هنرهای صخره‌ای نیز در مورد نقوش پناگاه میرملاس می‌گوید: «این نقوش بسیار بی‌نظیر هستند و مانند اینها را در ا روپا نداریم، بنابراین مهم است که حفاظت شوند.»

۱۰۰۹۱۰۶۱۲۴۰۶

 

میر ملاس

هنر غارنشینان را می توان اولین بخش از تاریخ تفکّر، تخیّل و خلاقیّت بشری به شمار آورد. چرا که به واسطه قابلیّت ساختن تصویر و نماد (سمبل) بود که بشر توانست بر محیط خود مسلّط شود. اوّلین نقاشی های انسان مربوط به دوره ی پارینه سنگی (بخش آخری دوره ی پلئیستوسن یا دوره ی چهارم زمین شناسی) است. قدمت این هنر به قبل از ۲۰۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح برمی گردد.  نقّاشی بر سقف و دیوار غار با دوده ی ذغال یا سوخته ی استخوان مخلوط با پیه جانوران و یا با رنگ های کانی ( معدنی ) مانند گل اخرا و خاک سرخ اجرا می شده است . در برخی مناطق نیز هنر نقاشی و حجّاری توأمان به کار می رفته است. بسیاری بر این عقیده اند که هدف از ترسیم این نقوش نه به جهت تزئین بلکه به این دلیل بوده که انسان برای آن ها خواص جادویی قائل بوده است. در واقع انسان پیش از تاریخ سعی داشت با محدود کردن جانور در چارچوب یک تصویر او را تابع قلمرو شکار خویش کند.  چنین به نظر می رسد که توجّه به یک تصویر خاص و یا پیکره ای خاص، فی نفسه هدف ترسیم کنندگان بوده است که متخصصان فن آن را هنر صخره نگاری نامیده اند.

هنر صخره ای (Rock Art) در مفهوم کلی آن، به تمامی نقوش و نگاره هایی اطلاق می شود که در تمامی ادوار، به سبکهای مختلف و با تکنیک های اجرایی گوناگون بر روی صخره ها به تصویر درآمده اند. اما هنر صخره ای در مفهوم امروزی آن، فقط در برگیرنده نگاره هایی است که نقش مایه های عمده آن، تصاویر کوچک و گاه مینیاتوری حیوان، اشکال، نمادها، گیاهان و انسان، به صورت تک نگاره یا در صحنه ها و مجالس شکار، نبرد ، رقص و مراسم اجتماعی و آیینی است. قدیمیترین و ارزشمند ترین هنرصخره نگاری در ایران قرار دارد. در دره میر ملاس و غار میر ملاس.

۳

غار میر ملاس در دره «میرملاس» کوه «سرسرخن یا سرسورِن» و در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری شهر کوهدشت واقع شده است. غار «میرملاس» به مرور زمان درهم ریخته و در حال حاضر سایبانی بیش، از باقی نمانده است. نقاشی‌هایی در دو طرف جنوب و شمال غار روی دیوار سایبان نقش بسته که در معرض عوامل طبیعی و انسانی قرار دارند. بیش‌تر نقاشی‌ها، صحنه‌هایی از شکارگاه یا رزمگاه را مجسم می‌سازند. برخی نیز، نقش حیواناتی هستند که نمی‌توان نوع آن‌ها را تشخیص داد. نقاشی ها و نگاره هایی که بر دیواره های جنوبی و شمالی این غار باقی مانده بیشتر صحنه هایی از رزم، شکار، انسان و حیوان را نشان می دهد. نقوش حیواناتی چون گوزن، گاو، سگ، روباه و خصوصاً اسب و سوار در حال تیراندازی و شکار و موضوعات رزمی با رنگ های قرمز و سیاه بر دیواره این غار دیده می شود که در میان سنگ نگاره های باستانی کشور ایران بی مانند است. در میان این سنگهای زخم خورده از طبیعت و انسان می توان نقوشی را مشاهده کرد که افتخارانگیز و تاسف بر انگیز است. افتخار انگیز از این جهت که شاید بتوان گفت که زیباترین و نابترین هنر صخره نگاری جهان در کشور ما قرار دارد و تاسف بر انگیز از آن جهت که مردم کشور ما به آنها اهمیت نمی دهند و طَره ای برایش خورد نمی کنند[۲].

۵۳۳۲۰-۱۵۱۲۲

اگر با دقت و صرافت به صخره های دره میرملاس بنگریم در می یابیم که تعداد این نقوش در محدوده شکارگاه با[۳]حدوداً ۱۳ الی ۱۵ عدد نقش سالم و تا حدودی با وضوح و با زاویه شیب ۹۰ درجه دیده می شود که با استفاده از ابزارهای نقاشی (سنگ ریزه- استخوان) در آن زمان بر روی سنگ آهگی سفید رنگ نقاشی شده اند و از اثر انگشتان دست اثری نیست. این نقوش شامل انسانی که دستانش را به نشان قدرت و اقتدار برکمر زده است و یک سوارکار که با اسب خود ایستاده و نقش انسان با نماد سه شاخی که شاخ های آن بطور افقی روبه سمت چپ قراردارند ویک سوار کار که با کمان درحال شکار می باشد (شاید سوار کار قصد دارد بزکوهی و بچه اش را شکار کند)، این نگاره بسختی قابل مشاهده است و نورمستقیم آفتاب رنگ های بکار رفته را سوزانده و رنگ آنها پریده است که بادقت بسیار زیاد قابل درک می باشند و درسمت فوقانی این نقوش، تصویرحیوانی شبیه به گرگ یا روباه که رنگ آن نسبت به نقوش دیگر پررنگ تر است و بز کوهی دیده می شود که در حال چریدن می باشد و جهت صورت آن روبه سمت راست است که شاید هنر مند این جهت گیری را به عمد داشته که نماد شرق و مطلع است. آخرین نقش در این مجموعه یک بز کوهی دیگر بوده که توسط انسان نا آگاه با رنگ اسپری برروی آن نقش بز کوهی بزرگی نقاشی شده است. در سمت غرب غار بر دیواره  عمودی غار دو نقش مشاهده می شوند که از دست همان انسان نا آگاه کمتر آسیب دیده است و فقط عوامل طبیعی بر آنها تخریب ایجاد کرده است، صحنه جنگ یک سوار با نیزه ای بلند در حالی که اسبش بر روی دوپای عقب ایستاده درحال جنگ با حیوانی عجیب، نشان داده شده که ما بین آنها یک بز کوهی دیده می شود (شاید سوارکار درحال نجات بزکوهی ازچنگال حیوانی درنده باشد). با نگاهی پژوهشگرانه به این آثار بدون شک دریافت می شود که سنگ نگاره های ایران نشان از تاریخی دور و دراز در این سرزمین دارند. نشان هایی از حیوانات، انسان ها، گیاهان و زندگی. همه و همه را می توان بر روی سنگ نگاره ها یافت و می توان ساعت ها بر روی آن ها مطالعه کرد و از طرق گوناگون به بررسی آن ها پرداخت. حیوان و شکار نقش اساسی و تعیین کننده ای در انسان گذشته داشته و نقاشی دیواری داستان سرا و راوی این داستان است.

پی نوشت ها:

[۱] – با توجه اینکه نگارنده فرزند سرزمین میر ملاس در همیان کوهدشت می باشد و این غار و آثارشان را به کرار مشاهده کرده است بر آن شده است تا گزارشی واقعگرایانه را از نگاره ها و نقوش این غار روایت کند.

[۲] – در حدود ۵- ۶ سال پیش هیات کوهنوردی استان و شهرستان از اینجانب دعوت کردند تا به عنوان راهنما برای دو زوج پزشک اسپانیایی (بدون مرز که از جنگ افغانستان بازگشته بودن) که با ذوق و شوق برای بازدید از این نگاره ها به شهرستان کوهدشت آمده بودند، گزارشگر تاریخی و هنری باشم و این در حالی است که نام و آوازه این غار و نگاره هایش برای ملت کشور من گمنام است.

[۳] بر اساس نتایج منتشر شده پژوهشگران در بررسی های موردی انجام یافته، نقوش صخره ای لرستان ، طیفی از اواخر دوره نوسنگی تا دوره معاصر را دربرمی گیرند؛ قدیمی ترین زمانی که در ارتباط با گاهنگاری این نقوش مطرح شده است ، مربوط است به نقش گوزنی در غار میر ملاس که مک بورنی آنرا مربوط به دوره نوسنگی متاخر می داند. در حالیکه بقیه نقوش غار میرملاس را بر اساس شاخصه های گاهنگاری موجود در صحنه ها ، از جمله سوارکار کماندار نمی توان قبل از هزاره دوم ق.م. در نظر گرفت؛ نقوشی که از نظر تکنیک اجرایی همگی رنگین نگاره بوده و  بعضی محققان آنها را در ۱۸ صحنه توصیف می کند ؛ نگاره ها اکثرا ً با رنگ قرمز نقاشی شده اند. رنگ دیگر بکار رفته در این نقوش رنگ سیاه است.

 

٭ کارشناس ارشد مطالعات عالی هنر دانشگاه تهران

 

برچسب‌ها

بیان دیدگاه

عکس/ فیلم/ صوت
«کافه کشکان»
تبلیغات و پیام ها
آمار سایت
    • 0
    • 18,983
    • 25,864
    • 274,774
    • 954,140
    • 11,390,850
    • 31,797,327
    • 46,761
    • شنبه ۶ خرداد , ۱۳۹۶
سایت های مرتبط